ضریح مطهر

در وسط حرم مطهر, ضريح مطهر حضرت أميرالمؤمنين (عليه السلام) قرار دارد. اين ضريح از طلا و نقره ساخته شده و با نقشهاى بسيار زيبا و با طلاى خالص تزيين شده است. شيخ جعفر محبوبه پـيـرامون اين ضريح مى گويد: ( اين ضريح گرانبهاتر از ضريح قبلى است و بانى ساخت آن, پيشواى طائفه ى بهره، سيف الدين مى باشد. ساخت اين ضريح در هند , پنج سال به طول انجاميد و هشتاد هزار دينار هزينه داشت. براى ساخت اين ضريح, از ده هزار و پانصد مثقال طلاى خالص و دو مليون مثقال نقره استفاده شد.) (1)
   دكتر حسن الحكيم از روزنامه ى الهاتف چنين نقل مى كند: (ضريح مطهر با استفاده از ( 8750 ) مثقال طلاى خالص و (1,500,000) مثقال نقره ساخته شده است.) (2)
   شيخ جعفر محبوبه در كتاب خود، تاريخ پرده بردارى از ضريح مطهر را ذكر مى كند:
   (در روز 13 رجب سال 1361هجرى، از ضريح مطهر پرده بردارى شد. در اين روز بسيار مهم، نخست وزير وقت عراق (نورى السعيد) و وزير كار عراق (عبدالمهدى المنتفكى) و بسيارى از افراد سرشناس و برجسته و فرماندهان نظامى حضور داشتند. طلا و نقره ى بكار رفته در ضريح جديد از ضريح قبلى بيشتر است. اما ضريح قبلى داراى نقشها و قلمزنى هاى بيشتر و زيباترى بود و بر روى آن آيات و أحاديث بسيارى نقش بسته بود) شيخ جعفر محبوبه تاريخ برداشتن ضريح قديمى را سال 1361 هجرى, در اواخر ماه ربيع الأول ذكر مى كند. (3)
   ضريح كنونى را ميتوان يكى از شاهكارهاى هنر اسلامى به شمار آورد. علاوه بر ارزش مادى , اين ضريح داراى زيباترين مينا كارى ها و نقشهاى قلمزنى شده بر طلا و نقره, مى باشد. از طرف دخول به صندوق چوبى قبر مطهر, ضمن احاديث نبوى , در انتهاى ضلع جنوبى اين كتيبه نقش بسته است :
   ( الحمد لله الذي بتوفيقه تقرب الى الله الملك الحق المبين و الى وليه علي أمير المؤمنين امام المتقين العابد لربه حتى أتاه اليقين وصي محمد سيد المرسلين المجموع الى ميقات شرفه شرف الآخرين و الأولين بعمل هذا الضريح المحفوف بالملائكة المقربين بالفضة الخاصة و الذهب الابريز الثمين عبدالله و عبد وليه أميرالمؤمنين الداعي الى حب آل محمد الطاهرين أبو محمد طاهر سيف الدين من بلاد الهند سنة ألف و ثلاثمائة و ستين هجرية 1360هـ ).
   ضريح قبلى چندين بار ترميم و بازسازی شده بود تا اينكه ضريح كنونى ساخته شده و به جاى ضريح قديم گذاشته شد.
   در سال 1202 هجرى، ضريحى از نقره بر روى قبر مطهر گذاشته شد (4) و در سال 1204 هجرى, به دستور محمد خان قاجار, بنيانگذار سلسله قاجاريه , بازسازى شد. (5)
   آقاى سيد صادق الفحام النجفى از شاعران و اديبان نجف أشرف, در ديوان شعرى خود, در قصيده اى تاريخ ترميم ضريح نقره اى (1203هجرى) را به صورت ماده تاريخ ذكر مى كند:
لله صندوق بديع صنعه   ليس له في الحسن من مضاهي
أودعه صانعه عجائباً   تجل عن حصر و عن تناهي
... لذاك قد قلت به مؤرخاً   قد جددت فيه علم الله (6)
 
   در سال 1211هجرى , محمد شاه قاجار ضريحى به همراه فقيه آقا محمد على هزارجريبى فرستاد. شيخ محمد الكوفى مى كويد: در سال 1236هجرى, ضريح مطهر سست گرديد. لذا آن را برداشته و مقدارى نقره به آن افزودند و بار ديگر باز گردانده شد. در سال 1262هجرى به دستور عباس قلى خان وزير محمد شاه قاجار, ضريح مطهر ترميم شد. در بالاى اين ضريح ابياتى از قصيده عينيه ابن ابى الحديد و أبياتى از سيد الحميرى و شيخ ابراهيم صادق العاملى نقش بسته است. در سال 1298هجرى, با نفقه ى مشير السلطنة سيد محمد شيرازى ( از افراد سرشناس دربار ناصرالدين شاه قاجار) ضريح مطهر باز سازى شد. نام بانى و تاريخ بازسازى بر در ضريح، كه به صورت محراب ساخته شده ، نقش بسته است. (7)
   التميمى در كتاب خود به اين ضريح اشاره مى كند. وى مى گويد: (بر روى صندوق قبر مطهر, ضريحى فولادى نصب شد و بر روى آن ضريحى نقره اى گذاشته شد. بانى اين ضريح حاج مشير شيرازى بود. بر روى آن با خطى زيبا نام خطاط و تاريخ ساخت ( محمد علي الاصبهاني 1298هجرى) نقش بسته است. بر قسمت فوقانى آن قصيده ى عينيه ابن ابى الحديد نقش بسته است. تمامى اين قصيده در فصل گنبد طلا آورده شده است:
يا برق ان جئت الغري فقل له   أتراك تعلم من بأرضك مودع
 
  و قصيده علامه شيخ ابراهيم بن شيخ صادق العاملي:
هذا ثرى حط الأثير لقدره   و لعزه هام الثريا يخضع
   بر گوشه هاى ضريح مطهر آياتى از قرآن كريم و أسماء الله الحسنى نقش بسته است. و بر گوشه هاى فوقانى نیز، كلاهكهاى طلا كارى شده ديده مى شود. (8)
 
   بعضى از أبيات شعرى زيباى شيخ ابراهيم العاملى (متوفى بسال 1283هجرى) در مدح حضرت أمير المؤمنين( عليه السلام) , كه بر روى ضريح قديم نقش بسته بودند به اين شرح است :
هذا ثرى حَطِّ الأثيرِ لقدرِه                            ولعزِه هامَ الثريا يَخْضَعُ
            كشّافُ داهيةِ القضاءِ عن الورى                     بعزائمِ، منها القضاءُ يروعُ
حزامُ أحزاب الضلالِ، بصارمٍ                      مِنْ عزمِهِ صبحُ المنايا يَطْلَعُ
عَمّ الوجودَ السابغ الجود الذي                     ضاقتْ بأيديه الجهاتُ الأربعُ
أنىّ تساجِلُه الغيوثُ ندىً ومِنْ                      جَدْوى نِداه كلَّ غيثٍ يهمعُ
أم هل تُقاسُ به البحارُ، وإنّما                      هل مِنْ ندى أمواجه تتدفعُ
فافزعْ إليه مِن الخطوبِ، فإنَّ مَنْ                 ألقى العصا بفنائِه، لاَ يَفْزَعُ
وإذا حلَلْت بطور سينا مجدَه                      وشهدت أنوارَ التجلي تَلْمعُ
فاخلعْ، إذنْ، نعليْكَ إنّكَ في طوى            لجلالِ هيبتِهِ فؤادُك يُخلَعُ
وقُلْ: السلامُ عليك يا مَن فَضْلُه               عَمَّن تمسّكَ بالولا، لا يَمْنَعُ
مولاي، جُدْ بجميلك الأوفى على             عبدٍ له، بجميلِ عفوِك، مَطْمَعُ
     يرجوك إحساناً ويأملُكَ الرضا                       فضلاً، فأنت لكلِ فضلٍ مَنْبعُ   
 
   بعد از ضريح فوق الذكر, ضريح كنونى كه در ابتداى فصل از آن ياد شد نصب گرديد. در سال 1985 ميلادى به كوشش حكومت وقت عراق اين ضريح طلا كارى شده و سقف آن با پارچه ابريشم خالص و زر دوزى شده, پوشانده شد. (9)
   ارتفاع ضریح مطهر از كف زمين تا بالاى تاج طلاى آن , حدود (4متر) و طول آن (6,35متر) و عرض آن (5,10متر) مى باشد. ضريح مطهر را مى توان به دو بخش اصلى تقسيم كرد. بخش اول ضريح يا پنجره ى نقره اى و بخش دوم تاج طلاى بالاى ضريح نقره اى.
   ضريح نقره اى (13) پنجره شبيه ايوان دارد. هر كدام از اين پنجره ها با دايراه هاى نقره اى كه به يكديگر بافته شده اند بسته شده است و زائر مى تواند از پشت اين پنجره ها مرقد مطهر را نظاره كند. بالاى هر يك از اين پنجره ها يك قوس نقره اى با نقشهاى برجسته ديده مى شود و بر جانب هر قوس كلمه ى (يا علي) نقش بسته است.
   ضريح مطهر از جهت شرقى و غربى داراى جهار پنجره مى باشد. از جهت شمالى داراى پنج پنجره و اما از جهت جنوبى داراى چهار بنجره و به جاى پنجره پنجم درى كوچك براى ورود به داخل ضريح مطهر در نظر گرفته شده است. بين هر يك از پنجره هاى ضريح مطهر, ستونهايى نقره اى و با نقشهاى بسيار زيبا به چشم مى خورند. در گوشه هاى چهار گانه ى ضريح مطهر, چهار ستون كه با نقشهاى برجسته و خوشه هاى انگور نقره اى تزيين شده اند, قرار دارند. بر روى هر يك از اين ستونهاى چهار گانه, كلمه ى ( و هو العلي العظيم) نقش بسته است.
   بالاى ضريح نقره اى كتيبه اى بر محيط ضريح به جشم مى خورد. جنس اين كتيبه از مينا و نقره مى باشد و بر روى آن ابياتى از قصيده ى ابن ابى الحديد نقش بسته است.
 تاج طلاى بالاى ضريح نقره اى ( بخش دوم ضريح مطهر) به نوبه ى خود به جند بخش تقسيم مى شود. نخست كتيبه ى طلايى كه بر روى آن آياتى از قرآن كريم با حروف برجسته نقش بسته است. بالاى اين كتيبه, كتيبه ا ى مقعر با نقشهاى برجسته قرار دارد و بالاى اين نقشها, كتيبه ى طلايى ديكرى كه بر روى آن احاديث نبوى در مدح حضرت أميرالمؤمنين(ع) نقش بسته, ديده مى شود. بالاى اين كتيبه نيز (104) عدد كل از جنس طلاى خالص قرار دارد. بر روى هر يك از اين كلها كه بر اطراف جهاركانه ى ضريح نصب شده اند اسمى از أسماء الله الحسنى نقش بسته است. بر روى هر يك از كوشه هاى جهار كانه ى تاج طلا يك قنديل از طلاى خالص به جشم مى خورد.
   بالاى قنديل هاى طلا, كتيبه اى بزرگ و محدب با نقشهاى بسيار زيبا و چشم گير ديده مى شود. بالاى اين كتيبه نيز, كتيبه اى مقعر به شكل برگهاى درخت قرار دارد و بالاى آن كتيبه اى ديگر كه سوره ى الرحمن بر آن نقش بسته, قرار دارد. بالاى كتيبه ى سوره ى الرحمن, (96) قنديل طلا بر گوشه هاى چهار گانه ى ضريح مطهر به چشم مى خورند.(10)   
 
آيات قرآنى و أحاديث نقش بسته بر ضريح مطهر:
   جهت غربى:
   بر كتيبه ى طلايى زير قنديل هاى طلا, اين آيات از سوره ى الرحمن نقش بسته است: (خلق الانسان من صلصال كالفخار* و خلق الجان من مارج من نار* فبأي آلاء ربكما تكذبان* رب المشرقين و رب المغربين* فبأي آلاء ربكما تكذبان)
   بر كتيبه ى طلايى وسط كه زير گلهاى طلا كارى شده قرار دارد اين أحاديث نبوى نقش بسته اند:
1.        1قال رسول الله(صلى الله عليه وآله وسلم): أنا مدينة العلم وعلي بابها.
2.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): أقضاكم علي.
3.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): علي مني وأنا منه وهو ولي كل مؤمن ومؤمنة من بعدي.
4.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): النظر إلى وجه علي عبادة.
5.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): أنا المنذر وعلي الهادي.
6.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): علي مني بمنزلة روحي من بدني.
7.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): إن علياً كنفسي.
8. وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): من كنت مولاه فعلي مولاه اللهم والِ من والاه وعادِ من عاداه وانصر من نصره واخذل من خذله وأدر الحق معه حيث دار.
9.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): علي مني يؤدي دَيني ويقضي عداتي.
10.            قال رسول الله (صلى الله عليه وآله وسلم): علي مني وأنا منه ولا يقضي عني دَيني إلا أنا أوعلي.
11.وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): علي خير البشر ومن أبى فقد كفر.
12.وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): من زعم أنه آمن بي وبما أنزل علي وهو يبغض علياً فهو كاذب ليس بمؤمن.
13.وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): كذب من زعم إنه يحبني ويبغض علياً من أبغض علياً فقد أبغضني ومن أبغضني فقد أبغض الله ومن أحبه فقد أحبني ومن أحبني فقد أحب الله.
وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): من سبّ علياً فقد سبّني ومن سبّني فقد سبّ الله لا والله لا يخلص الإيمان إلى قلب عبد حتى تخلص مودتي إلى قلبه ولا تخلص مودتي إلى قلب عبد حتى تخلص إليه مودة علي وكذب من زعم أنه يحبني ويبغض علياً.    
   بر كتيبه ى طلايى بالاى ابيات ابن أبي الحديد آية الكرسي نقش بسته است.
   وبالآخره كتيبه اى كه أبيات ابن أبي الحديد بر روى آن نقش بسته است و دور تا دور ضریح مطهر را فرا گرفته است.
 
جهت شمالى
   بر كتيبه ى طلايى زير قنديل هاى طلا ادامه آيات سوره ى الرحمن نقش بسته است:
   (مرج البحرين يلتقيان* بينهما برزخ لا يبقيان) تا اين آيات : (يرسل عليكما شواظ من نار و نحاس فلا تنتصران* فبأي آلاء ربكما تكذبان)
   بر كتيبه طلايى وسط, زير گلهاى طلايى اين أحاديث نبوى نقش بسته اند:
1.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): من فارقني فقد فارق الله ومن فارق علياً فقد فارقني.
2. وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): أوصي من آمن بي وصدقني بولاية علي بن أبي طالب فمن تولاه فقد تولاني ومن تولاني فقد تولى الله ومن أحبه فقد أحبني ومن أحبني فقد أحب الله ومن ابغضه فقد أبغضني ومن أبغضني فقد أبغض الله ومن أبغضه يوشك أن يأخذه.
3. وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): إذا كان يوم القيامة وضعت عن يمين العرش موائد من يواقيت ولؤلؤ يجلس حولها رجال يأكلون ويشربون والناس في الحساب قال علي فقلت من هؤلاء يا رسول الله قال شيعتك يا علي وأنت إمامهم يوم القيامة.
4.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): لأعطين الراية غداً رجلاً يحب الله ورسوله ويحبه الله ورسوله.
5.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): أنت مني بمنزلة هارون من موسى إلا أنه لا نبي بعدي.
6. وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): أنت أخي ووصي وخليفتي من بعدي وأبو ولدي تقاتل على سنتي وتقضي ديني وتنجز عداتي من أحبك في حياتك فهو كنز الله له ومن أحبك بعد موتك ختم الله له بالأمن والأمان ومن مات وهو يحبك فقد قضى نحبه برياً من الآثام ومن مات وهو يبغضك مات ميتة جاهلية وحوسب بما عمل في الإسلام.
7. وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): خلقت أنا وعلي من نور واحد قبل أن يخلق الله الخلق بأربعة آلف عام فلما خلق الله آدم ركب ذلك النور في صلبه فلم يزل في شيء واحد حتى افترقنا في صلب عبد المطلب ففيّ النبوّة وفيه الخلافة.
8.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): نادى مناد من السماء يوم أحد لا فتى إلا علي لا سيف إلا ذو الفقار.   
بر كتيبه طلايى بالاى ابيات ابن ابي الحديد سوره ى الدهر , از آيه نخست تا اين آيه نقش بسته است: (و يسقون فيها كأسا كان مزاجها زنجبيلا).
 
جهت شرقى
   بركتيبه طلايى زير قنديل هاى طلا بقيه آيات سوره ى الرحمن نقش بسته اند:
   (فاذا انشقت السماء فكانت وردة كالدهان* فبأي آلاء ربكما تكذبان*) تا اين آيات : ( فيهما من كل فاكهة زوجان * فبأي آلاء ربكما تكذبان)
   بر كتيبه ى طلايى وسط, زير گلهاى طلا اين أحاديث نبوى نقش بسته اند:
1. وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): حب علي شجرة أصلها في الجنة وأغصانها في الدنيا فمن تعلق بغصن من أغصانها في الدنيا أورده الجنة وبغض علي شجرة أصلها في النار وأغصانها في الدنيا فمن تعلق بغصن من أغصانها في الدنيا أورده النار.
2. وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): أنا سيد الناس ولا فخر وعلي سيد المؤمنين ولا فخر اللهم وال من والاه وعاد من عاداه.
3.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): صليت وعلي بن أبي طالب سبع سنين.
4.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): النظر إلى علي بن أبي طالب عبادة.
5. وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): رأيت ليلة أسري بي على العرش مكتوباً لا إله إلا أنا وحدي خلقت جنة عدن بيدي محمد صفوتي من خلقي أيدته بعلي.
6. وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): نحن سبعة من ولد عبد المطلب سادة أهل الجنة أنا وعلي وجعفر وحمزة والحسن والحسين والمهدي.
7. وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): ما مررت بأهل سماء إلا وهم يقولون يا محمد استوص بوصيك خيراً ورأيت في ساق العرش مكتوباً لا إله إلا الله محمد رسول الله أيدته بعلي ونصرته به.
8.     وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): ياعلي أنه لن يرد على الحوض مبغض لك ومن أحبك فهو يرد الحوض معك.
وقال(صلى الله عليه وآله وسلم): إن علي بن أبي طالب ليزهر لأهل الجنة ككوكب الصبح لأهل الدنيا.   بر كتيبه ى سوم , بالاى ابيات ابن ابي الحديد بقيه آيات سوره ى الدهر نقش بسته اند: ( عينا فيها تسمى سلسبيلا* و يطوف عليهم ولدان مخلدون اذا رأيتهم حسبتهم لؤلؤا منثورا) تا اين آيه: ( يدخل من يشاء في رحمته و الظالمين أعد لهم عذابا أليما)
 
جهت جنوبى
   بر كتيبه ى طلايى بالاى قنديل هاى طلا بقيه آيات سوره ى الرحمن نقش بسته اند:
   ( متكئين على فرش بطائنها من استبرق و جنى الجنتين دان) تا آخر سوره.
   بر كتيبه ى طلايى وسط, زير گلهاى طلا اين أحاديث نبوى نقش بسته اند:
1. قال رسول الله(صلى الله عليه وآله وسلم): من أحب علياً بقلبه آتاه الله يوم القيامة مثل ثلث ثواب هذه الأمة ومن أحبه بقلبه وأظهر ذلك بلسانه أعطاه الله تعالى ثلثي ثواب هذه الأمة ومن أحبه وأظهر ذلك بلسانه وأعانه بيده أعطاه الله تعالى يوم القيامة مثل ثواب هذه الأمة كاملاً فمن فعل ذلك بالأئمة من ولده فقد فعله به لأن حبهم حبه ونصرتهم نصرته.
2. قال رسول الله (صلى الله عليه وآله وسلم): علي صاحب لوائي في الدنيا وهو صاحب لواء الحمد بوم القيامة فيدخل الجنة به بين يدي.
3.     قال رسول الله (صلى الله عليه وآله وسلم): الحسن والحسين سيدا شباب أهل الجنة وأبوهما خير منهما.
4. قال رسول الله (صلى الله عليه وآله وسلم): أنت أول الناس بي إيماناً وآخرهم بي عهداً وأول من يصافحني يوم القيامة.
5.     قال رسول الله (صلى الله عليه وآله وسلم): لا يحبك إلا مؤمن ولا يبغضك إلا منافق.
6.     قال رسول الله (صلى الله عليه وآله وسلم): الحسن والحسين إماما حق قاما أو قعدا وأبوهما خير منهما.
7.     قال رسول الله (صلى الله عليه وآله وسلم): أنت يعسوب المؤمنين والمال يعسوب المنافقين.
8.     قال رسول الله (صلى الله عليه وآله وسلم): يا علي أنت في الجنة معي.
قال رسول الله (صلى الله عليه وآله وسلم): شيعة علي هم الفائزون.
 
   بر كتيبه ى طلايى سوم, بالاى أبيات ابن ابي الحديد, سورهاى الغاشية و الانشراح و الكوثر و الاخلاص نقش بسته اند.
 
   روى در ورود به داخل ضريح مطهر اين آيات نقش بسته اند:
   (قل أدعوا الله أو ادعوا الرحمن أيا ما تدعون فله الأسماء الحسنى)
   بر لنگه هاى در اين آيات به چشم مى خورند:
   (ادخلوا الباب سجدال و قولوا حطة نغفر لكم خطاياكم و سنزيد المحسنين) و ( الملائكة يدخلون عليهم من كل باب* سلام عليكم بما صبرتم فنعم عقبى الدار) و (مثل الجنة التي وعد المتقون تجري من تحتها الأنهار اكلها دائم و ظلها)
و اين أحاديث نبوى در كنار آيات فوق به چشم مى خورند: (أنا مدينة العلم و علي بابها) و (أول من يدخل الجنة علي بن أبي طالب)
   طلاى ضريح مطهر با هداياى مالى سلطان طائفه بهره در هند و با نظارت بخش پشتيبانى حرم مطهر, تجديد شد. كار طلاكارى در تاريخ 23 شوال 1426هجرى آغاز شد. در طى اين پروژه, طلاى تاج ضريح مطهر با شيوه ى قلمزنى تجديد شد و هر كدام از أسماء الله الحسنى كه بر گلهاى طلايى نقش بسته اند با ياقوت سرخ تزيين شدند. طلاى ستونهاى چهار گانه در گوشه هاى ضريح مطهر نيز در اين پروژه تجديد شدند.
 در روز 5 شعبان سال 1427هجرى مصادف با ولادت با سعادت حضرت امام زين العابدين(ع) , از تاج طلايى جديد ضريح مطهر پرده بردارى شد.
 
 
 
 
صندوق چوبى قبر مطهر (صندوق خاتم)
   داخل ضريح مقدس, صندوق قبر مطهر قرار دارد.اين صندوق از چوب ساج هندى ساخته شده است. منبت كارى ها,كتيبه ها ,تزيينات عاج , صدف و چندين گونه از چوب هاى رنگى زيبايى آن را دو چندان كرده است. ساخت اين اثر بى نظير در سال 1202 هجرى,1788ميلادى به پايان رسيد و بر قبر مطهر گذارده شد. طول, عرض و ارتفاع اين صندوق به ترتيب (4,83متر) و (3,03متر) و (1,83متر) مى باشد. بانى ساخت آن محمد جعفر بن محمد صادق از بزرگان دربار زند مى باشد. كتيبه اى در جهت غربى صندوق, در قسمت پايين آن, به نام بانى و تاريخ ساخت اشاره دارد: (قد تشرف و وفق باتمام هذا الصندوق الرفيع خالصا لوجه الله تعالى و اخلاصا لوليه و أوليائه كلب عتبة علي أميرالمؤمنين علي بن أبي طالب (عليه السلام) محمدجعفربن محمدصادق الزند أدام الله تأييده في سنة (1202هـ) ) اين تاريخ ,به سال اتمام ساخت صندوق اشاره دارد در انتهاى كتيبه به كاتب آن (محمد بن علاء الدين محمد الحسيني عام 1198هـ) اشاره مى شود. تاريخى كه جنب نام كاتب در قسمت جنوبى نقش بسته , به سال شروع ساخت صندوق اشاره دارد. سازنده اين صندوق, نجارى شيرازى بوده كه نام وى بر روى صندوق نقش بسته است: (عمل بنده خاكسار محمد حسين نجار شيرازى). اين شيوه ى نجارى به هنر خاتمكارى مشهور است.
   پيرامون صندوق دعاى جوشن نقش بسته و بر بالاى صندوق, و در جهت جنوبى آن سوره (الانسان) با عاج سفيد به چشم مى خورد. در همان قسمت سوره ى القدر و سوره ى الأعلى و در جهت شرقى سوره ى النبأ و العاديات و آيه ( يا أيها الرسول بلغ ما أنزل اليك...) ودر جهت شمالى سوره (الملك) و در جهت غربى مجددا آيه (يا أيها الرسول بلغ ما أنزل اليك...) نقش بسته اند.
   ديواره و سقفى شيشه اى براى جلوگيرى از تراكم غبار, صندوق جوبى را فرا گرفته است. اين ديواره شيشه اى در سال (1361هجرى) هنگام نصب ضريح جديد, بر صندوق جوبى گذاشته شد. بانى آن, محمدصالح الجوهرچى از زرگران شهر نجف بود. طول,عرض و ارتفاع اين ديواره به ترتيب (5,14متر) و (3,35متر) و (2,20 متر) مى باشد. جنب صندوق چوبى تعدادى از عتيقه جات كم نظير و گردن بندهاى الماس و جواهرآلات مزين به ياقوت و يك تاج طلا مزين به الماس و زمرد قرار دارد. علاوه بر اين, يك قنديل طلايى مزين به الماس و ياقوت و زمرد و مرواريد درون ضريح ديده مى شود.
   شيخ حسن السبتى در قصيده اى ماده تاريخ نصب ديوار شيشه اى را ذكر مى كند:
يا له صندوق قدس باهرا   ساطعا أرخه يغشاه العجاج
   در طى هجوم وحشيانه ى ارتش رژيم سرنگون شده بعث به شهر نجف و حرم مطهر علوى در سال (1991ميلادى), ضريح مطهر و صندوق چوبى داخل آن(صندوق خاتم) نيز آسيب ديد. آثار اين جنايت هنوز بر روى صندوق جوبى قبر مطهر قابل مشاهده است.
 
جايگاه دو انگشت
   جايگاه دو انگشت در جهت جنوبى صندوق قبر مطهر , نزديك بالاى سر قرار دارد. در اين مكان مجموعه اى از سنگهاى قيمتى وجواهرآلاتى كه از طرف پادشاهان و افراد سرشناس به حرم مطهر اهدا شده اند قرار دارد. بر چهارچوب روبه روى جايگاه دو انگشت اين آيه از قرآن كريم نقش بسته است: (ان الذين يبايعونك انما يبايعون الله, يد الله فوق أيديهم).
   ماجراى جايگاه دو انگشت در برخى از منابع تاريخى ذكر شده است. محدث نورى اين ماجرا را ذكر مى كند. وى مى گويد: داستان مرة بن قيس گرچه در منابع و كتب معتبر ذكر نشده اما شهرت آن نزد شيعيان بسيار زياد است و بر كسى پوشيده نمى باشد. بلكه معجزه اى مى باشد كه به اين شهرت رسيده است. حكيم فردوسى از شعراى قرن پنجم و حكيم سنائى غزنوى از شعراى قرن ششم در حديقه ى خود آن را ذكر كرده اند. سنائى گفته است اين ماجرا يكى از مناقب مسلم مى باشد. مولى حسن الكاشى از معاصران علامه حلى , در اين باره قصيده اى سروده است.
   طبق كتاب ذكر شده خلاصه ى اين ماجرا چنين است:عالم وارسته سيدنصرالله الحائرى از مولى عبدالكريم از كتاب تبصرة المؤمنين و سيد محمد صالح الترمذى متخلص به الكشفى از علماى أهل تسنن در كتاب المناقب اين ماجرا را نقل مى كنند و الكشفى مى گويد اين ماجرا طبق اسانيد صحيح و معتبر قابل اثبات است: مرة بن قيس مردى كافر بوده و غلامان بسيارى داشت. روزى مره با افراد قبيله ى خود درباره پدران ,اجداد و بزرگان قبيله صحبت مى كرد. به مره گفته شد اكثر پدران و اجدادت با شمشير علي بن أبي طالب كشته شدند. مره خشمگين شد و سراغ قبر علي بن أبي طالب را گرفت. به او گفته شد كه قبر علي در نجف است. مره نيز سپاهى با دوهزار نفر سوار كار و چند هزار نفر پياده آماده كرد و به سمت شهر نجف حركت كرد. وقتى سپاه مره به نجف نزديك شد مردم داخل شهر تحصن كردند. سپاه مره به مدت شش روز با مردم نجف جنگيد تا اينكه توانست گوشه اى از ديوار شهر را ويران كرده به داخل شهر راه بيدا كند. با ورود سپاه مره مردم شهر گريختند. مره به طرف حرم مطهر آمد و به صاحب بارگاه گفت: ( اى على, تو پدران و اجداد مرا كشته اى). و با گفتن اين جمله تلاش كرد     ضريح مطهر را با شمشيرش بشكافد. در اين لحظه دو انگشت مانند شمشير ذوالفقار از داخل ضريح بيرون آمد و مره بن قيس را به دو نيم كرد ودر جا دو به سنگ سياه تبديل شد. اين دو سنگ سياه به دروازه شهر نجف آورده شدند و هر كس كه به زيارت بارگاه أميرالمؤمنين مى آمد آنها را با پايش مى زد. اين دو سنگ مدتها در كنار دروازه شهر بودند تا اينكه روزى يكى از خادمان مسجد كوفه آنها را برداشته و به كنار در مسجد كوفه برد و هر زائرى كه قصد داشت به اين دو سنگ لگد بزند از او پولى مى گرفت و از اين راه كسب روزى مى كرد. سيد محمد صالح الترمذى مى گويد: شيخ يونس از افراد وارسته و سرشناس نجف به من گفت: من يكى از اعضاى سنگ شده مره بن قيس را آنجا ديده ام.
   گفته مى شود شيخ قاسم الكاظمى النجفى شارح كتاب (الاستبصار) عليه كسى كه اين دو سنگ را از شهر نجف بيرون برد دعا مى كرد و مى گفت: خداوند خشنود نباشد از كسى كه اين دو سنگ را از اين بارگاه مطهر بيرون كرد و اين معجزه باهره را از بين برد. (11)
   اين بقعه از بقعه هاى مشرف به شمار مى آيد. شيخ محمدحسن النجفى در كتاب جواهرالكلام , در باب نكاح, فصل لعان مى گويد: نفرين و لعنت كردن با ذكر أسماء الله الحسنى كه به معنى انتقام و عظمت و هيبت مى باشد شديدتر خواهد بود. جاى نفرين و لعنت كردن نيز در يكى از بقعه هاى مشرف باشد. مانند بين ركن و مقام در مسجدالحرام در مكه مكرمه و در مسجد الأقصى نزديك صخره در بيت المقدس و نزديك قبر مطهر رسول اكرم(ص) در مدينه منوره و در مكان معروف به دو انگشت در بارگاه مطهر حضرت أميرالمؤمنين(ع) نزديك بالاى سر مبارك.
 
يادداشت ها
1. ماضي النجف و حاضرها, جعفر محبوبه 76:1 و مشهد الامام, محمد على التميمي 218:1
2. المفصل , حسن الحكيم 60:2
3. ماضى النجف و حاضرها , جعفر محبوبه
4. نزهة الغري , محمد الكوفي 70
5. همان , 70
6. ماضى النجف و حاضرها , جعفر محبوبه 74:1
7. رك : المفصل , حسن الحكيم 58:2 ــ 60
8. رك : مشهد الامام , محمد على التميمى 210:1 ــ 213
9. المفصل، حسن الحکیم 62:2
10. با دقت كردن به ضريح مطهر در هنگام مشرف شدن, مى توان بخشهاى زيبا و بيچيده ى اين بخش از ضريح را مشاهده كرد.
11. تاريخ النجف الأشرف, محمد حسين حرزالدين 445 ــ 446