مسجد الخضراء

مسجد الخضراء كه از مساجد قديمى نجف به شمار مي آيد در زاويه ى التقاى ضلع شمالى و شرقى ديوار خارجى قرار دارد.علت نام گذاری آن به (الخضراء) (سبز) معلوم نيست. شيخ جعفر محبوبه مى گوید: (علت نام گذاری به اين نام معلوم نيست, شايد بتوان كفت كه اين مسجد بعد از بناى عمارت حرم مطهر ساخته شد و مسجد (الحضرة) (حضرت) نام گرفت, بعدها اين نام نزد مردم تغيير كرده و مسجد خضرة (الخضراء) نام گرفت يا اينكه در آن فضاى سبزى كشت شده بود و مسجد خضرة (سبزى) نام گرفت.) (1) در جاى دیگر ذكر شده كه درويشى هندى گياهان سبزى را در حياط مسجد كاشت و از آن هنگام به اين نام مشهور شد.(2) نظر سوم, نظر حاج حسين الشاگري است. وى می گوید:( اين مسجد را الخضراء, خواهر عمران بن شاهين بنا نهاد.) آقای عبدالمطلب الخرسان مى گوید حاج حسين الشاگری مأخذ اين گفته را ذكر نكرده و خود آقاى الخرسان جنين گفته اى را در هیچ مأخذى نيافته است. بنابراين ( الخضراء) نام جديدى است كه مردم آن را نهادند و پيش تر مسجد الخضرة نام داشت.
     شيخ جعفر محبوبه مى گوید كه البراقي بانى اين مسجد را علي بن مظفر النجار (صاحب رؤيا) مى داند. علي بن مظفر در ارثى سهم داشت كه به غصب از او گرفته شده بود. پس به زيارت بارگاه أميرالمؤمنين آمد و از حضرت يارى طلبيد و نذر كرد كه اگر سهم خود را بازستاند مسجدى را بنا كند. علي بن مظفر بعد از مدتى سهم خود را پس گرفت اما نذر خود را فراموش كرد. شبى در خواب حضرت أمير المؤمنين(ع) را مي بيند كه به او مى فرمايد : ( يا علي يوفون بالنذر) (اي على, نذر را ادا مى كنند). وى در پاسخ عرض كرد: (حباً وكرامة يا أمير المؤمنين) (نذرم را با عشق وكرامت أدا خواهم كرد) و مسجد را بنا نهاد. آقاى الخرسان معتقد است كه كرامت حضرت و رؤياى علي بن مظفر علت بنا نهادن مسجد الخضراء نمى باشد. زيرا آنطور كه در كتاب الغارات و بحارالأنوار آمده در روايت واژه ى (مجلس) ذكر شده و شيخ جعفر محبوبه به اشتباه آن را ( مسجد ) آورده است. (3)
    در ماه رچپ سال (1368هجرى) حكومت وقت , ثلث مسجد را براى توسعه دادن خيابان محيط حرم مطهر ويران كرد و بسيارى از مغازه ها و خانه ها و آرامگاه ها براى اين توسعه سازى ويران گردید. دو گرمابه نيز كه از قديمى ترين و بزرگترين گرمابه هاى شهر بودند در اين توسعه سازى ويران شد. اين دو گرمابه به علت نزديكى به حرم مطهر حمام الحضرة ( حضرت) نام داشتند.
    در دهه ى هشتاد قرن گذشته, حضرت آية الله خوئى( قدس سره ) دستور به بازسازى مسجد داد و عمل بازسازى تحت نظارت حجة الاسلام شهيد شيخ ميرزا أحمد الأنصارى به انجام رسيد. حضرت آية الله خوئى در اين مسجد نماز جماعت را برپا مى نمود و سخنرانى های دروس حوزه علميه را ايراد مى كرد. در اين مسجد صدها مجتهد دروس فقهى خود را نزد آية الله خوئى گذراندند ودر بسيارى از نقاط جهان منتشر شدند. مراجع تقليد نجف أشرف و بعضى از مراجع تقليد قم مقدس نيز در اين مسجد به تحصيل علم مى پرداختند. آية الله خوئي بعدها به علت بيمارى تدريس را ترك كرد و داماد ايشان آية الله سيد نصرالله المستنبط (قدس سره) جاى تدريس را گرفت. بعد از درگذشت سيد المستنبط, آية الله خوئى, حضرت آية الله سيستانى را برى تدريس و اقامه ى نماز جماعت گماشت. آية الله سيستانى چندين سال در اين مسجد به تدريس و اقامه ى نماز جماعت پرداخت تا اينكه سازمان اوقاف وابسته به رژیم سرنگون شده ی بعث به بهانه ى ترميم و بازسازى مسجد, آن را بست.
     اين مسجد دو در دارد. در داخلى كه به صحن مطهر راه دارد و در ايوان سوم سمت شرقى , در جهت راست در مسلم بن عقيل, جنب آرامگاه آية الله سيد ابوالقاسم خوئى قرار دارد. اين در، يك راهروى كوچك به آرامگاه آية الله خوئى و از طرف دیگر به مسجد راه دارد. در دوم ضمن ديوار خارجى قرار دارد. بعد از در ورودى, حياتى به مساحت (187مترمربع) قراردارد كه شامل وضو خانه و كفشدارى بوده و در بالاى آن طبقه دوم قرار دارد. سقف حيات به شكل مثلث بوده و از شيشه و چهارچوبهاى آهنى ساخته شده است.
     در كنار حيات, مسجد قرار دارد كه (166مترمربع) مساحت دارد. محراب مسجد با كتيبه هاى قرآنى و نقشهاى اسليمى تزيين شده و يكى از كتيبه ها تاريخ (1385هجرى) و (1386هجرى) را نشان مى دهد. در يكى از گوشه هاى محراب اين جمله نوشته شده است : ( لقد تم تجديد بناء جامع الخضراء تنفيذاً لأمر سماحة الامام آية الله العظمى السيد أبوالقاسم الموسوي الخوئي) (بازسازى مسجد الخضراء به دستور آية الله العظمى امام سيد أبوالقاسم موسوى خوئى اجرا گردید) در قسمت مقابل محراب اين جمله نقش پسته است: ( لقد سعى في تجديد هذا الجامع المبارك الشهيد حجة الاسلام الشيخ أحمد الانصاري طاب ثراه و كان ذلك في سنة 1385 هـ) ( بازسازى اين مسجد مبارك به تلاش حجة الاسلام شهيد أحمد الانصارى به سال 1385 هجرى روى داد.)
     بين فاصله ى دو پنجره ى آرامگاه آية الله خوئى, ابيات زيبايى از دكتر محمدحسين الصغير بر روى كاشى كربلائی هفت رنگ نقش بسته و در آن ماده تاريخ رحلت آية الله خوئى ذكر شده است:
لما اصطفينا للهدى مضجعا   وأصبح الخوئي فيهادفين
ومن علي قد دنا موضعا   وهكذا عاقبة المؤمنين
نودي فاهتز لها مسمعا   انا فتحنا لك فتحا مبين
وأنشد التاريخ لما دعا   أزلفت الجنة للمتقين
   بر روى سنگ نوشته ى آرامگاه نيز اين جمله نوشته شده است : ( مرقد سيدالطائفة , أستاذ الفقهاء والمجتهدين, سماحة المغفور له السيد أبوالقاسم الموسوي الخوئي(قدس سره) 1317هـ ـ 1413هـ.)
   بالاى نماى خارجى آرامگاه كتيبه ى دیگرى وجود دارد كه اين آيه بر آن نقش بسته است : ( پسم الله الرحمن الرحيم.يرفع الله الذين آمنوا منكم والذين أوتوا العلم درجات. صدق الله العلي العظيم.)
   اين مسجد تازمان سرنگونى رژیم بعث بسته ماند. بعد از سقوط رژیم, به دستور مرجع دينى,آية الله سيستانى, مسجد ترميم گردید و در روز دوشنبه (1جمادي الأول سال1427هجرى برابر با 29/5/2006 ميلادى) بازگشايى شد و در آن نماز جماعت به امامت حجة الاسلام سيد حسن مرعشى اقامه گردید.