ایوان علما

 سابقا , به اين ايوان, مقام علما گفته مى شد. از آنجايى كه علماى بسيارى در زير اين ايوان خاكسپارى شده اند به آن, ايوان علما گفته شد. ايوان علما, نسبت به ديگر ايوانهاى صحن مطهر, حجم بزرگى دارد. اين ايوان كه روبه ضلع شمالى ديوار صحن است, (6,10 متر) عرض و (3,25متر) عمق دارد. ارتفاع آن, در بالاترين نقطه, (10,35 متر) مى باشد و در مقابل ايوان بزرگ آرامگاه آية الله سيد كاظم يزدى(قدس سره) قرار دارد.

دو قوس متقارب, كه يكى داخلى و ديگرى خارجى بوده, ايوان علما را احاطه كرده اند. اين دو قوس به شكل پـيچک بوده و تا كف صحن امتداد دارند و به يک سنگ كه به شكل گلدان تراشيده شده, ختم مى شوند. فاصله بين دو قوس با كاشى هفت رنگ تزيين شده و در بخش ميانى و فوقانى اين فاصله آياتى از سوره الرحمن نقش بسته اند.

بخش بزرگى از نماى اين ايوان, با كاشى هفت رنگ زيبايى تزيين  شده است. در قسمت ميانى نما, نقشهاى اسليمى و چند بيت شعر كه به قوام الدين(1) منسوب است به چشم مى خورند. اين ابيات به اين شرح است:

 

قل اللهم صل و زد و بارك   على طاها و صل على علي

وسيدة النساء و بضعتيها   و زين عبادك الأتقى علي

وباقرهم و صادقهم مقالا   وموسى و الرضا الأزكى علي

و صل على التقي حليف جود   و صل على ابنه الأهدى علي

و صل على الزكي مقتدانا   و كرمنا بمولانا علي

 

در همان قسمت ميانى نماى ايوان اين آيه به چشم مى خورد:

(قال الله سبحانه و تعالى: هو الذي أرسل رسوله بالهدى و دين الحق ليظهره على الدين كله و كفى بالله شهيدا محمد رسول الله و الذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا, صدق الله و رسوله)

پـيرامون اين آيات, اين أبيات شعرى از قوام الدين, به خط كمال الدين حسين گلستان, نقش بسته اند. ضمن اين ابيات شعرى, تاريخ (1160 هجرى) ثبت شده كه تاريخ كتابت اين ابيات را نشان مى دهد. اين ابيات به اين شرح مى باشند:

يا رب خير المرسلين    سلم على نوح الأمين

والمصطفى و المرتضى   غيث الورى ليث العرين

والبضعة الطهر التي    باتت على القلب الحزين

وابنيهما نوريهما   سبطي حبيب الصالحين

والعابد الهامي البكا   زين العباد الساجدين

والباقرالعالي السنا   والصادق النور المبين

والكاظم  السامي العلا   ثم الرضا الحبل المتين

ثم التقي المتقي   أسخى الكرام الباذلين

ثم النقي المهتدى   هادي الفريق السالكين

ثم الزكي العسكري   مقصود أرباب اليقين

والحجة الهادي الى   نهج الطريق المستبين

يا رب آل المصطفى   سلم عليهم أجمعين

تسليم لطف فائح   يذكى شذاه الياسمين

واعطف على أشياعهم   آمين رب العالمين

واغفر لمن والاهم   يا غافرا للمذنبين

وانظم قواما عبدهم    في سلك أصحاب اليميمن

ايوان علما, همانند ديگر ايوانهاى حرم مطهر, داراى كاربندى ها و طاق نماهاى  زيبايى است . يكى از قسمتهاى مهم و قابل توجه ايوان علما, پـنجره نقره اى بزرگى است كه در زير ايوان قرار دارد. اين پـنجره بر حجره اى كوچک , در رواق شمالى حرم مشرف است.

 اين ايوان, به همراه عمارتى كه در دوره صفوى ساخته شد, بازسازى گرديد. بعدها نيز, چندين بار و در دوره هاى مختلف بازسازى شد. من جمله در دوره نادرشاه افشار كه برخى از بقاياى آن تا كنون باقى است. گفته مى شود بازسازى  ايوان در اين دوره در سال (1158هجرى ـ 1745ميلادى) آغاز گرديد و در سال (1197هجرى) تجديد بنا شد. اين ايوان از مهمترين آثار تاريخى صحن مطهر علوى به شمار مى آيد. اكثر كاشى كارى هاى ايوان علما, تاكنون دست نخورده باقى مانده و يكى از قديمى ترين كاشيكارى هاى حرم مطهر به شمار مى آيد. 

يادداشتها:

1. اديب و شاعر, ميرزا قوام الدين محمد بن محمد مهدي الحسيني السيفي الحسيني,از وى  قصايد بسيارى درباره صلوات بر محمد و آل محمد و توسل جستن به ائمه أطهار(عليهم السلام) وذكر نامهاى مبارک ايشان, بر جاى مانده است. ارجوزهايي پيرامون تجويد و متن لمعه بنام (التحفة القوامية) از آثار ديگر اوست. وى براى زيارت عتبات عاليات به عراق آمد. بعد از زيارت حضرت أميرالمؤمنين(ع) به سفر حج رفت. اما در دو فرسخى شهر نجف أشرف, در حدود سال (1115هجرى) درگذشت و پيكر وى به شهر نجف آورده شد. (ماضى النجف و حاضرها, جعفر محبوبه 85:1)