مناره ساعت

ساعت صحن مطهر علوى يكى از ساعتهاى نادر و منحصر به فرد به شمار مى رود. در بالاترين نقطه ى مناره, گنبدى كوچک و طلا كارى شده به چشم مى خورد.(1)درون ساعت سه زنگ بسيار بزرگ قرار دارد. زنگ ساعت هر پانزده دقيقه به صدا در مى آيد. گنبد كوچک بالاى مناره بر هشت ستون كوچک طلا كارى شده قرار دارد. اين ستونهاى متقابل چهار ايوان كوچک را تشكيل مى دهند. قاعده ى اين ستونها مساحتى مربع شكل بوده كه سقف اتاقک ساعت مى باشد. درون اتاقک , دستگاه ساعت و دنده هاى آن قرار دارد. اين دستگاه ساخت كشور انگلستان بوده و در سال (1305هجرى) توسط يكى از وزراى ناصرالدين شاه قاجار بنام أمين الملك به حرم مطهر اهدا شد. دستگاه ساعت مستطيل شكل بوده و ارتفاع آن حدود دو متر مى باشد و به صورت افقى بر كف اتاقک قرار دارد. ميله اى عمودى بر روى اين دستگاه قرار دارد كه نيرو را از دستگاه به صفحه هاى چهارگانه ساعت منتقل مى كند. پاندولى بسيار بزرگ به ساعت متصل است و به طرف اتاقک دوم (پايين دستگاه) آويزان است. در اتاقک دوم, پلكان صعود به بالاى ساعت قرار دارد.
   ارتفاع كلى مناره ى ساعت از كف پشت بام تا كلمه ى جلاله ى (الله) كه بالاى گنبد مناره قرار دارد (14,75متر) مى باشد. بدنه ى مناره (برج ساعت) از چوب ساخته شده است. طى پروژه ى ترميم مناره ى ساعت, بدنه ى آن بوسيله تير آهن استحكام يافت و ديواره هاى آن با كاشى معرق زيبايى پوشانده شد. كتيبه هاى نقش بسته بر ديواره هاى مناره ى ساعت كه از جنس كاشى معرق است به اين شرح است:
طرف شمالى: ( أشهد أن عليا حجة الله) و (علي مع القرآن و القرآن مع علي) و (يا عز من لا عز له)
طرف شرقى: ( أشهد أن عليا ولي الله) و (علي مع الحق و الحق مع علي) و (يا ذخر من لا ذخر له)
طرف غربى: (أشهد أن عليا ولي الله) و (علي مع الحق و الحق مع علي) و (يا ذخر من لا ذخر له)
طرف جنوبى ( أشهد أن عليا حجة الله) و (علي راية الايمان و منارة الهدى) و (يا غوث من لا غوث له) (2)
 
 
 
يادداشت ها:
1. ديواره هاى مناره ى ساعت در سال (1323هجرى) با صفحات فلزى طلاكارى شده پوشانده شد. بانى اين كار فردى نيكوكار از اهالى تبريز بود. گفته مى شود اين طلاكارى حدود بيست هزار دينار هزينه داشت. (مشهد الامام علي, سعاد ماهر176). الحلفي در كتاب (لمحات تاريخية عن مشهد الامام علي) ذكر مى كند كه آية الله امام سيد محمود الشاهرودي با  اموال شخصى خود اين مناره را در سال (1393هجرى) طلا كارى نمود. شيخ على الشرقى نيز ذكر مى كند كه اين ساعت اولين ساعت صحن مطهر نبوده و قبل از آن ساعت ديگرى بود. اما از آنجايى كه اين ساعت بهتر بود, ساعت قديمى برداشته شد. تاريخ ساعت نخست ثبت نشده است. (المفصل, حسن الحكيم 114:2).
2. حاج محمد رضا فرزند حاج عباس الكرمانى براى ما چنين نقل مى كند: در سال (1305هجرى) هنگامى كه اين ساعت به شهر نجف رسيد و در صحن مطهر قرار گرفت ماده تاريخ اين واقعه را در ابياتى ذكر نمودم:
 
 ذِي قُبّةُ الكرّار حامي الحمــا     أنْوارُها في الكونِ لـمّاعـَــه
فـيــا مواليـه بتاريخـنـــــــــا   بصحنها قد وضعوا ساعـة
 
 (1305هـ)
 
ابياتى از شيخ محمد باقر الايروانى نيز بر جا مانده كه شيخ عبد علي البهبهاني آنها را براى ما نقل مى كند و مى گويد اين ابيات بر روى ساعت نوشته شده بود:
 
          وليَّ اللهِ يا نـــــعـمَ الــولــي       أنتَ بـابُ اللهِ خـيـرُ العـمــل
            هذه الساعــةُ فــــي دقّـــاتها        تنبئُ العالَم بالصوتِ الجلي
            ليس إلاّ ذو الفقارِ المرتضى      وبـحـق لا فـــتــى إلاّ عـلــي
 
أبيات ديگرى نيز بر ديواره ى مقابل ايوان طلا نوشته شده بودند. سيد محمد جمال الهاشمي سراينده اين ابيات است:
 
     ساعــةٌ تَنـْتمـي لِصـحـنِ عـلــــي    قد سَمَتْ رفعةً وطالتْ جلالا
     وإذا الليل صاحب الشمس أمسى     يتــلألأ نوراً ويزهو جــمالا
      وكـــــذا حُــــبــــّنـــا لآل عـــلـــــيّ    سَيــزّكــي بلـطـفـه الأعمالا