صحن مطهر

مساحت كلى حرم مطهر علوى به همراه ديوار آجرى آن, (13240 مترمربع) مى باشد. بيشتر اين مساحت شامل صحن مطهر مى شود. مساحت صحن مطهر, كه از جهت شمال و شرق و جنوب, حرم مطهر را احاطه كرده, حدود (4219 مترمربع) مى باشد.

مورخان معتقدند در گذشته , كف صحن مطهر پـسـت بود. به مرور زمان و با تغييرات محيطى و افزايش دفن در صحن مطهر, كف صحن ارتفاع يافت و بعدها راه رفتن در صحن به علت زيادى قبرها دشوار شد. لذا در سال (1206 هجرى قمرى) علامه بزرگوار سيد محمد مهدى بحرالعلوم (قدس سره) دستور داد كف صحن مطهر هموار گردد و براى دفن درگذشتگان سردابهايى ساخته شود. بانى اين كار يک نيكوكار ايرانى بنام (ميرخيرالله) بود. نام وى به همراه تاريخ انجام كار ضمن چند بيت شعر بر روى يک سنگ نبشته كه بر سمت راست درساعت نصب شده, نقش بسته است. اين أبيات از سرايش شاعر نجفى مشهور سيد محمد زيني الحسني (متوفى بسال 1216هجرى) مى باشد و در ديوان مخطوطش ثبت شده است.(1)

   اين ابيات به اين شرح است:

جزى (مير خير الله) خير الهه   كما جل في الدارين منه جزاؤه

فقد كان تعظيم الشعائر دأبه   وفي كل ما يرضي الاله اعتناؤه

توعر حينا صحن روضة حيدر   فسواه سهلا للمشاة فناؤه

و مهده و الشكر لله دأبه   فأثنت عليه أرضه و سماؤه

فأنشئت لما أن بناه مؤرخا   (بنا مير خير الله باد بهاؤه)

متأسفانه بسيارى از كتيبه ها, سنگ نبشته ها و تواريخ مهم و قديمى حرم مطهر از بين رفته اند. سنگ نبشته فوق الذكر نيز در جايى كه التميمي به آن اشاره كرده موجود نمى باشد. گمان مى رود به همراه بسيارى از سنگ نبشته هاى مهم حرم برداشته شده است.

در ماه شوال سال (1315 هجرى) , به دستور سلطان عبدالحميد دوم, سنگ كف صحن برداشته شده و پس از بازسازى سردابها, مجددا باز گردانده شد. طى اين بازسازى, آرامگاه برخى از سلاطين كشف شد و بسيارى از مردم نجف شاهد اين قبور بودند. كار بازسازى سردابهاى صحن مطهر در روز پنجشنبه, دهم جمادى الثانى سال (1316هجرى قمرى) به پايان رسيد. علامه سيد جعفر آل بحرالعلوم, ماده تاريخ اين واقعه را در بيتى شعرى سروده است: 

وقد فرش السلطان ساحة حيدر   فراش علا أرخ ( لقد فرش العرشا)(2)

   در سال (1353هجرى قمرى) سنگ كف صحن مطهر تعويض شد. بانى اين كار (ميرخيرالله البحراني) بود.(3).در ماه ربيع الأول سال (1369 هجرى قمرى ـ 1940 ميلادى) با تلاش طاهر سيف الدين, سلطان طائفه بهره در هند, سنگ مرمرى كه جلا داده شده, براى كف صحن مطهر آورده شد. در سال (1370 هجرى قمرى ـ 1951ميلادى) نورى السعيد, نخست وزير وقت عراق به شهر نجف آمد و در حرم مطهر علوى كمبودهاى بسيارى يافت. لذا دستور داد يک كمسيون فنى و مهندسى براى تأمين نيازها و رفع كمبودهاى حرم مطهر تشكيل شود. اين كمسيون طى گزارشى اعلام كرد هزينه ى تأمين نيازهاى حرم مطهر (25500 دينار) مى باشد. اين مبلغ از بودجه دولت تأمين شده و هر نياز و نقصى كه كمسيون فنى آن را تشخيص داد بود رفع شد و در ماه فوريه سال (1952ميلادى) كليه پروژه ها و بازسازى ها به انجام رسيد. (4)

در سال (1401 هجرى قمرى ـ 1981ميلادى) سنگ كف صحن مطهر تعويض شده و با سنگ مرمر ايتاليايى پوشانده شد. در ماه ذي قعده سال (1428هجرى قمرى ـ نوامبر2007ميلادى) آخرين پروژه تعويض مرمر آغاز شد. در اين پروژه از مرمر ثاسيوس يونانى استفاده شد و در (17 ربيع الأول سال 1430 هجرى قمرى ـ 2009 ميلادى) افتتاح گرديد.

يادداشت ها

1.   مشهد الامام, محمد على التميمي 245:1

2.   همان , 246:1.

3.   المفصل, دكتر حسن الحكيم 126:2

4.   مشهد الامام, محمد على التميمى 252:1 ـ 256