رواق حضرت ابوطالب علیه السلام

بر قبر مطهر حضرت أميرالمؤمنين(ع) چندين عمارت ساخته شده است. عمارت نخست ساختمانى مربع شكل و از آجر سفيد ساخته شده بود. عمارت كنونى كه عمارت هفتم به شمار مى آيد در سال 1047هجرى ساخته شد. اين عمارت چندين بار ترميم و بازسازى گرديد. يكى از مهمترين مراحل بازسازى اين عمارت مرحله ى طلاكارى گنبد و مناره ها و ايوان ورودى مى باشد. از آن هنگام تا كنون كه حدود چهار قرن مى گذرد هيچ تغييرى در اين عمارت روى نداد. پروژه ى توسعه ى حرم مطهر يكى از مهمترين پروژه هايى است كه بعد از طى چهار قرن بدست متخصصان كارآمد اجرا مى شود.
با شروع مرحله ى نوينى در تاريخ كشور عراق و عتبات عاليات تعداد زائران دلباخته ى اين عتبات بعد از دهها سال محروميت روز به روز افزايش يافت. لذا ايجاد فضاى مناسب و كافى براى عبادت و زيارت امرى ضرورى به شمار مى رود  . اين امر توليت و خادمان اين بارگاه مطهر را در برابر مسؤليتى سنگين قرار داد. اولين پرسشى كه پيرامون توسعه حرم مطرح مى شود چگونگى توسعه است. كما اينكه مسأله معنوى ايستادن زائر در برابر ضريح مطهر در حين زيارت, مى بايست مد نظر قرار گرفته شود.
به دستور توليت محترم وقت حجة الإسلام سيد محمد رضا الغريفي (دام عزه) مرحله ى نخست توسعه ى حرم مطهر از جهت غربى حرم, (عمارت سابات و مسجد بالاى سر و مهمان سراى امام علي) آغاز شد. آن طور كه مطالعات تاريخى پيش از پروژه و ويژگى هاى معمارى نشان داد اين عمارت ها به قدمت عمارت حرم نبوده و در دوره هايى بعد از دوره ى ساخت عمارت حرم ساخته شده اند. كما اينكه اين مكان مناسبترين و نزديكترين نقطه به ضريح مطهر مى باشد و ميتوان در آن فضايى مناسب و معنوى براى عبادت و زيارت ايجاد كرد. سابقا به دليل بى توجهى به عتبات عاليات, از سابات و مسجد بالاى سر و مهمان سرا بعنوان انبار استفاده مى شد و فضاى مناسبى براى لانه كردن پرندگان گرديده بود و زائران بارگاه مطهر هيچ بهره اى از اين مكان نمى بردند. لذا ايده ى اوليه اى كه به موجب آن قرار بود درهاى رواق حرم مطهر رو به سابات و مقابر و مسجد بالاى سر گشوده شود تغيير يافت و طرح دیگری اجرا شد. طى اجراى اين طرح عمارتهاى سه گانه ويران شد. زيرا اين عمارتها از لحاظ معمارى با رواق حرم مطهرهمخوانى  نداشته و تاريخى به شمار نمى رفتند.    
چرا كه در دهه ى هشتاد ميلادى ساخته شده اند. علاوه بر آن, در گزارشى تاريخى كه توسط دكتر حسن الحكيم به منظور مستند نگارى مكان اجراى پروژه ارائه شد, آمده, روايتهاى بسيارى مانند دفن سر مبارک حضرت سيدالشهداء در اين منطقه, قداست و شرافت اين مكان را دو چندان مى كنند. و بالاخره مهمترين هدف از انتخاب اين مكان به منظور توسعه ى حرم, نزديكى آن به ضريح مطهر مى باشد. بعد از مطلع ساختن مراجع عظام نجف توسط توليت محترم حجة الاسلام الغريفي, در تاريخ 11ربيع الأول سال 1426هجرى برابر با 20/4/2005ميلادى مراحل برچيدن سازه هاى قديمى آغاز شد. با وجود محدوديت امكانات, مراحل كار به لطف خداوند و عنايت حضرت أميرالمؤمنين(ع) طى مدت كوتاهى و پس از تلاشى شبانه روزى  در تاريخ 21ربيع الأول سال1427هجرى برابر با 20/4/2006ميلادى به انجام رسيد.
در حين اجراى مرحله ى برچيدن سازه هاى قديمى, مشاور پروژه (يک تيم مهندسى كه شامل مجموعه اى از اساتيد دانشكده مهندسى دانشگاه كوفه مى باشد) و (با مشاركت فعال دكتر علي ناجي و با همكارى مهندس معمارى دكتر ساهر القيسى "استاد معمارى اسلامى در دانشگاه النهرين"), مشغول طراحى نقشه هاى پروژه بودند. اجراى تمامى مراحل پروژه توسط بخش امور مهندسى و فنى حرم مطهر و به سرپرستى مهندس مظفر خليل محبوبه صورت گرفت. در مراحل بعدى عده اى از خيرين و افراد نيكوكار بعد از هماهنگى با مرجعيت دينى نجف بخش هاى قابل توجهى از هزينه ى پروژه را بر عهده گرفتند.  

طى اجراى مراحل پروژه همواره سعى بر اين بود كه طراحى پروژه با طراحى عمارت حرم مطهر همخوانى داشته باشد. چرا كه عمارت قديمى حرم مطهر يک اثر ارزشمند معمارى و هنرى به شمار رفته و برخى از اجزاى آن براساس مجموعه اى از مبانى علم نجوم و هيأت طراحى و ساخته شده اند. ليكن  طراح پروژه از حق افزودن تجربه هاى شخصى خود در طرح برخوردار است. طرح اوليه اى كه ارائه شد شامل چهارده گنبد بود (به نيت جهارده معصوم) و هر گنبد به چهار قسمت تقسیم مى شود. بين هر كدام از اين اجزاى چهارگانه يک پنجره باريک و عمودى قرار دارد. با مرتفع ساختن قسمت دريچه ى سوباط, شكل و ويژگى معنوى سابق اين قسمت نيز حفظ گرديد. يكى از مهندس هاى حرم مطهر, بنام سيد وميض الغريفى توانست با اندازه گيرى ها و بررسى هاى مفصلى كه انجام داد زاويه هاى اين پنجره ها را طورى طراحى كند كه هنگام ظهر (لحظه تابش مستقيم نور خورشيد به كره زمين) نور خورشيد از اين پنجره ها به درون بتابد و بعد از تمام شدن وقت اداى نماز ظهر نورى از اين پنجره ها مستقيما وارد نشود. همچنين زاويه ى يكى از پنجره ها را طورى طراحى نمود كه هنگام غروب آفتاب مقابل نور قرار داشته باشد. بدين ترتيب طراحى پروژه با عمارت قديم همخوانى خواهد داشت. اجراى اين طرح در پروژه با موفقيت همراه بود. سقف پروژه بر بيست و چهار ستون چهارگانه استوار است. هر ستون از چهار لوله ى آهنى با قطرهاى متفاوت تشكيل شده و با سنگ اونكس سبز رنگ پوشانده شده است.
طى اجراى پروژه همواره سعى بر اين بود كه بر آثار و نشانه هاى تاريخى كه طى دهه هاى گذشته برداشته شده بود بازگردانده شود. لذا محل قديمى محراب مسجد بالاى سر تعيين شد و سنگ نبشته ى تاريخى آن بازگردانده شد. همچنين طى تحقيقاتى محل مقام امام صادق عليه السلام كه در سمت راست باب الفرج قرار داشت مشخص شد و در طرح پروژه به آن اشاره گرديد. طرح پروژه از طريق درهاى پنجگانه به رواق قديمى حرم مطهر راه دارد و مساحتى برابر با 1200 متر مربع را به فضاى داخلى حرم مطهر مى افزايد. 
پس از انجام مراحل بتن ريزى, مرحله ى ساخت سازه هاى اساسى در تاريخ 28/5/2006 و تحت نظارت متولى محترم سيد مهدى الحسيني كه قبلا يكى از مشاورين پروژه بود, آغاز شد. در تاريخ 21/12/2006 مرحله نصب ستونها پايان يافت و در تاريخ 27/5/2007 مرحله بتن ريزى سقف انجام شد.
با اجراى اين پروژه وسيعترين مساحت ممكن ( با گنجايش 2000 نمازگذار) به رواق حرم مطهر افزوده شد و رواق حضرت أبوطالب ( عموى بزرگوار پيامبر اكرم و پدر بزرگوار حضرت اميرالمؤمنين) نامگذارى شد و در تاريخ 13رجب سال 1423هجرى همزمان با سالروز ولادت با سعادت حضرت أميرالمؤمنين افتتاح گردید.

 

در این رابطه رجوع کنید به : ( در همین بخش "عمارت حرم " )

مقام امام صادق 

ساباط

تاريخجه مسجد بالاى سر 

مسجد بالاى سر 

تكيه بكتاشى ها