• نجف اشرف، مركز علم و دانش و خواستگاه فقها

نجف اشرف، مركز علم و دانش و خواستگاه فقها

نجف اشرف قبله گاه زائران دلشیفته و جویندگان معنویت وبرکتهای الهی می باشد. چرا که تربت این شهر با پیکر پاک بزرگترین انسان تاریخ بعد از رسول خدا (ص) متبرک شده است. بزرگمردی که تاریخ امت وانسانیت را بنیان نهاد وزندگانی وجهاد وی نقطه ی عطفی در مسیر هدایت ومشعل رستگاری برای تمامی امتها وملتهاست.

شهر نجف اشرف برای چندین قرن مرکز مذهبی و فرهنگی و اجتماعی و سیاسی شیعیان و دوستداران اهل بیت (ع) به شمار می رفته, وبسیاری از جنبشها و حرکتهای اصلاح طلبانه وظلم ستیزانه در این شهر شکل گرفته ودر این راستا این شهر شاهد ظلم وستم متکبران وطغیانگران تاریخ بوده است.

صاحب قبر نورانی سرزمین نجف مردی است که کسی توانایی برشمردن فضایل ونیکی هایش را نداشته وندارد. او مردی است که اولیا و راستگویان فضائلش را از ترس جور ظالمان, و دشمنان از روی کینه وحسد ورزی پنهان داشتند. با این حال نام و آوازه اش شرق وغرب را پر کرده و بنا بر حديث رسول اكرم (ص) اگر آدمیان همگی دوستدار علی (ع) بودند خداوند دوزخ را نمی آفرید.

استان نجف یکی از مهمترین استانهای عراق است. با توجه به وجود بارگاه ملکوتی حضرت امام علی علیه السلام در مرکز این استان و وجود سایر قبور پیامبران الهی مانند حضرت آدم و وحضرت نوح و حضرت هود وحضرت صالح و سایر  بزرگان و افراد نامدار تاریخ اسلام مانند کمیل بن زیاد و میثم تمار و مسلم بن عقیل لذا این شهر و استان از اهمیت بیشتری در کشور عراق برخوردار شده است.

پیش از فتوحات اسلامی در این سرزمین چندین دیر ومعبد مسیحی وجود داشت و در این اماکن دینی زبان آرامی رواج داشت. پس از شهادت حضرت علی علیه السلام و خاکسپاری ایشان در این سرزمین به تدریج اماکن اطراف قبر مطهر آباد شد و بعدها به یک شهر مذهبی تبدیل شد ویکی از مراکز علوم دینی جهان اسلام گردید.

 

نجف در فرهنگ لغت

الجوهری در فرهنگ الصحاح پیرامون نجف چنین نوشته است: نجف ونجفة زمين مستطیل شکلی است كه آب به آن نمى رسد وصیغه جمع آن «نجاف» می باشد.

نویسنده لغتنامه (لسان العرب) نیز درباره نجف گفته: نجف مکانی تپه مانند می باشد. و در نقل قولی از اعراب گفته شده که عمرو بن العاص روی منجاف کشتی نشست. و در معنای منجاف گفته شده که مکان هدایت کشتی است و بخش مرتفع کشتی به شمار می رود. الازهری نیز گفته: نجف در پشت شهر کوفه است ومانند سد است واز شهر کوفه ارتفاعش بیشتر است.[1]

 

نامهای نجف:

نجف با نام (پشت کوفه) معروف بود. اما نامهای تاریخی متعددی برای آن ذکر شده, مانند: (بانیقیا, الربوة، الغربي، الطور، الغري، الجودي) ونام معروف آن نجف است.

نجف در زمانهاى دور منطقه قشلاقى پادشاهان دودمان لخمی بوده که قبل از ظهور اسلام در این منطقه حکمرانی می کردند. با پیدایش آبادی هایی در این مناطق وپس از ظهور اسلام نام عربی نجف را گرفت و معنی آن مکانی است که آب به آن نمی رسد. همچنین این واژه معمولا به مکان تپه مانند نیز اطلاق می شود و گفته شده که این مکان در گذشته های دور کوه بزرگی بوده که پسر حضرت نوح (ع) هنگام طوفان به آن پناه آورده است وکه بنا بر روایت قرآن کریم این کوه نیز او را از گزند طوفان در امان نداشته وتبدیل به ماسه شده است.

در یک روایت تاریخی دیگر گفته شده که دریایی در جهت غربی این شهر بوده که (نی) نام داشت. بعدها این دریا خشک می شود و معادل عربی (خشک شدن) (جف) می باشد. لذا به این دریا (نی جف) به معنای نی خشک شده گفته شد و واژه (نی جف) بعدها به (نجف) تغییر یافت.

پایتخت دولت اسلام

بنا بر اراده ی الهی و تدبیر حکیمانه حضرت امیرالمؤمنين (ع) شهر کوفه و نجف در زمان خلافت ایشان بعنوان پایتخت دولت اسلام برگزیده شد. با توجه به اهمیت جغرافیایی واستراتیژیک این شهر در آن مقطع تاریخی وبه جهت اینکه میراث فرهنگی وتاریخی کهنی در این مکان نهفته است و میتواند زمینه مناسبی برای ساخت یک جامعه اسلامی آگاه و متمدن باشد حضرت علی (ع) این شهر را بعنوان پایتخت خلافت برگزید و در این شهر به نشر مفاهیم اسلام ورهنمودهای وحی ورسول اکرم پرداخت.

علىرغم تلاشهای خستگی ناپذیر حضرت علی (ع) اما به علت کارشکنی دشمنان و اوضاع نابه سامان سیاسی آن دوره هدف نهایی ایشان از تاسیس دولت اسلامی شایسته تحقق نیافت. اما روی هم رفته اندیشه ومنش ایشان در کشورداری و اداره جامعه بعدها بخش مهمی از مبانی سیاسی واجتماعی اندیشه اسلامی شناخته شد وهمگان از سرچشمه ی جوشان اندیشه این بزرگ مرد تاریخ بهره بردند.

تربت مبارک این سرزمین به جهت قبر مطهر این امام همام واین راز بزرگ الهی مالامال از معنویت بوده وبه همین جهت به آن اشرف گفته شد. چرا که با پیکر پاک این امام مشرف شده است و بر سایر شهرها وسرزمینهای اسلامی از این لحاظ برتری یافت.

 

تاریخچه شهر نجف

آبادانی شهر نجف به سال 170 هجری باز می گردد. در این سال قبر مطهر حضرت علی (ع) پس از سالیان درازی که مخفی بود آشکار شد وبه این ترتیب سرزمین نجف آباد شد.[2]

پس از سال 170 هجری به تدریج عمارات ومنازل مسکونی در نزدیکی قبر مطهر ساخته شدند وجمعی از سادات علوی واز شیعیان اهل بیت در این مکان سکنی گزیدند. به گزارش برخی مورخان در اواخر قرن چهارم یک هزار وهفتصد تن از سادات علوی و از شیعیان اهل بیت ساکن شهر نجف بودند وبرخی دیگر جمعیت نجف را در این قرن شش هزار تن برآورد کرده اند.

بعدها در عصر آل بویه اولین عمارت قبر مطهر علوی ساخته شد ومسجد وچند منزل مسکونی نیز در نزدیکی عمارت حرم بنا شد.

جهانگرد برجسته مراکشی که در سال 727 هجری از شهر نجف دیدن کرده این شهر را یکی از بهترین شهرهای عراق خوانده ومردمانش را بهترین و با تقواترین مردم ذکر کرده واز بازارچه های خوب و پاکیزه این شهر یاد کرده است.

ابن بطوطه درباره مردم نجف می نویسد: اهالی نجف به شهرها وسرزمینهای دیگر بسیار سفر می کنند و به دلاوری و سخاوتمندی شهره اند وکسی که در همسایگی ایشان زندگی کند ظلم نبیند. با چند تن از ایشان همسفر بودم وآنان را مردمانی نیک یافتم.

نجفی ها از دیر باز علاوه بر بازرگانی به کارهای دیگری نیز از قبیل نجاری و زرگری وآهنگری و به ویژه بافت عبای پشمی معروف بوده اند.

طی قرنهای متولی شهر نجف یکی از شهرهای مهم و بزرگ عراق به شمار رفت و اکنون مرکز استانی با نام استان نجف می باشد.

 

موقعیت جغرافیایی:

شهر نجف شهر نجف در بخش غربی فلات عراق و در 165 کیلومتری جنوب بغداد (پایتخت عراق) واقع است و ارتفاع آن از سطح دریا برابر با 70 متر می باشد واز سوی شمال وشمال شرقی با استان کربلا واز سوی جنوب وغربی با صحرا ودریاچه نجف وشهرستان ابوصخیر واز سوی شرق با شهرستان کوفه همجوار است.

علاوه بر اماکن زیارتی اماکن وآثار تاریخی متعددی مانند کاخ خورنق وسدیر و ارگ نجف وقبرستان قدیمی وادی اسلام در آن قرار دارد و از جلوه های طبیعی این شهر می توان به دریاچه نجف اشاره کرد.

آب وهوای این شهر بیابانی و گرم و خشک بوده ودر فصل سرما سرد وخشک است.

میانگین بارش باران در این شهر سالانه 1 ـ 5 قطره در هر اینچ می باشد وحداکثر دمای هوا در فصل گرما (48) درجه سانتیگراد می باشد و وزش بادهای گرم وخشک وبیابانی و غبارآلود در این شهر معروف است.

جنگ تاریخی قادسیه که در سال 16 هجری روی داد در منطقه القادسیه کنونی در نزدیکی نجف رخ داده است.

شهر کوفه در گذشته 6 مایل از نجف فاصله داشت اما امروزه این دو شهر به یکدیگر متصل هستند.

شهر نجف به سنگ زینتی معروفی بنام (دُرّ) معروف است. این سنگ شفاف وسفید و شیشه مانند بعنوان نگین انگشتر استفاده می شود.

 

فضايل معنوى سرزمين نجف:

با توجه به وجود قبر مطهر حضرت على (ع) در روايات متعدد فضایل بسیاری برای زائر وساکن این شهر ذکر شده وانگشتری ساختن از سنگ این شهر نیز از فضایل آن به شمار رفته است.[3]

 

 

 

نجف اشرف مقصد زائران ومسافران و دانش پژوهان:

با توجه به اهمیت مذهبی وعلمی نجف اشرف ملیونها تن از اقصا نقاط دنیا بعنوان زائر یا طلبه علوم دینی یا دانش پژوه یا جهانگرد به این شهر می آیند. و در ایام زیارتهای ملیونی که شهر ظرفیت استقبال از ملیونها زائر را ندارد مردم خونگرم نجف با روى گشاده منازل خود را به روی زائران امیرالمؤمنين (ع) می گشایند.

در کتاب رسمی دولت پادشاهی عراق که در سال 1935 وسال 1936 میلادی منتشر شده چنین آمده: شهر نجف مقصد زائران و دانش پژوهان است و همانند دانشگاه الازهر مصر سالانه هزاران تن از کارشناسان علوم دینی از این شهر به سراسر جهان اسلام می روند. طبق آمارهای رسمی میانگین تعداد زائران در ایام ویژه بیش از نیم ملیون زائر است[4], وامروزه تعداد زائران نجف اشرف سالانه به چندین ملیون نفر می رسد.

 

 

 

[1] لسان العرب, ابن منظور: 14 / 56 .

[2] رک: جعفر مرتضى العامليّ, دراسات وبحوث في التاريخ والإسلام, 2 / 203 - 218.

 

[3] رک: جعفر مرتضى العامليّ, دراسات وبحوث في التاريخ والإسلام, 2 / 203 - 218.

[4] موسوعة العتبات المقدسة, 6؛ سابق. قسم النجف 1/184، به نقل از: دليل المملكة العراقية لسنة 1935- 1936م.